Zalety i wady bycia jedynakiem

     Lepiej mieć jedno czy kilkoro dzieci? To pytanie często stawiają sobie rodzice. Nie ma idealnej odpowiedzi. Bycie jedynakiem ma swoje wady i zalety. Jednocześnie życie u boku rodzeństwa dostarcza dobrych i złych chwil. Niewątpliwie wychowanie dziecka jako jedynaka albo w towarzystwie braci i sióstr ma wpływ na jego dorosłe życie.
     Obraz jedynaka w badaniach psychologicznych nie jest jednoznaczny. Do lat 80-tych XX wieku jedynaka uważano za dziecko rozpieszczone i egoistyczne. Jedynak jest w wyjątkowej sytuacji. To on zajmuje u boku rodziców miejsce szczególne. Nie trzeba nadmiernie go obsypywać prezentami, aby zaspokoić mu samotność. Nie należy też traktować go jako osoby dorosłej i obarczać problemami. W kontaktach z innymi dziećmi zachowuje się normalnie, chętnie bawi się w grupie. Rodzice powinni się postarać, aby ich jedynak często spotykał się z innymi dziećmi.
    Jedną z zalet bycia jedynakiem jest to, że jest to dziecko wychowane w wyższym standardzie życia. Nie musi dzielić się z nikim swoimi dobrami: zabawkami czy miejscem w pokoju. Rodzice mogą zapewnić jednemu dziecku udany start w dorosłe życie. Kolejna zaleta to posiadanie wyłącznej miłości rodziców. Od zawsze przebywa w obecności dorosłych. Dzięki czemu szybko zdobywa większą wiedzę o świecie. Nie wykazuje trudności w kontaktach z osobami od siebie starszymi. Szybko osiąga samodzielność. W domu uczestniczy w rozmowach wyłącznie dorosłych osób, wykazując większą błyskotliwość niż jego rówieśnicy dzięki czemu sprawnie funkcjonuje później w dorosłym świecie.
     Niebezpieczeństwem jest fakt, że jedynak może popaść w nadmiar troski rodzicielskiej. Rodzice lubią wyręczać dziecko w większości spraw. Pojawia się przy tym przesadny lęk o pociechę. W ten sposób można pozbawiać je samodzielności i sprawności w rozwiązywaniu problemów.
    Jedynak traktowany jest przez rodziców z dużą dawką emocji. Ma zawsze wszystko to, co chce, otrzymuje wszystko czego zapragnie. Nie uczy się akceptować odmowy. Z drugiej strony rodzice mogą się bać, że rozpieszczą dziecko i popadają w skrajną surowość doprowadzając do tego, że dziecko może nie wierzyć we własne siły. Rodzice jedynaka często żywią w stosunku do dziecka wielkie ambicje. Postępy w szkole są przedmiotem nieustannej troski. Bawi się w domu chętniej niż inne dzieci i rzadziej bierze udział w dodatkowych zajęciach w szkole. Oczywiście należy pamiętać, że nie jest to regułą. Nie doświadcza rywalizacji z rodzeństwem. Z trudem rozumie jak wiele uczy się i zdobywa dzięki zazdrości, walce i oddziaływaniu rodzeństwa. Jedynak staje z tym twarzą w twarz w chwili pójścia do szkoły i często nie potrafi sobie z tym poradzić. Może wtedy stwierdzić, że trudno mu jest stawić czoła przeciwnościom w pojedynkę. Niekiedy może tracić sympatię kolegów lub czuć się zastraszonym. Nie ma okazji nauczyć się prawidłowych zasad współżycia, dawania i przyjmowania. Jak dorasta traci okazje do nawiązania związków przyjaźni z bratem bądź siostrą. W okresie dojrzewania kiedy to często rodzice krytykują swoje dzieci, jedynakowi brakuje towarzystwa rodzeństwa, które by przyszło z pomocą w obliczu dezaprobaty rodziców. Dziewczyna jedynaczka może odczuwać w okresie dojrzewania i później przykre skutki wszechwładzy rodziców, którzy narzucają jej priorytet obowiązków.
     Jedynak żyje pod presją dużych oczekiwań ze strony swoich rodziców, którzy dają mu wiele i sporo też od niego wymagają. W dorosłym życiu jedyne dziecko rodziców może być obciążone emocjonalnie. Kolejną wadą bycia jedynakiem w dorosłym życiu może być brak znajomości samego siebie. Jedynakowi brakuje lustra społecznego w rodzinie. Nie ma brata ani siostry, którzy dali by mu informację zwrotną o nim samym. Bywa za bardzo skupiony na sobie (egocentryzm). Jego osobiste sprawy i problemy urastają do najważniejszych na świecie. W dorosłym życiu jedynacy mogą mieć problem z przyjęciem innego niż ich punktu widzenia. Czasem przez to mogą być źle odbierani przez otoczenie. Miewają trudności w kontaktach społecznych ponieważ brakuje im konfrontacji z rodzeństwem w dzieciństwie. Mogą czuć się czasem bezradni w pewnych sytuacjach życiowych wymagających współdziałania, rywalizacji, podejmowania trafnych decyzji czy zaangażowania w relacje z innymi.
    Badania psychologiczne mówią, że typowymi cechami osób które wychowały się bez rodzeństwa jest poczucie samotności, odczuwanie silnego związku z rodzicami, przejmowanie swojej odpowiedzialność za rodziców. Łatwo ulegają iluzjom na temat własnej osoby. Już od dzieciństwa czują się za bardzo odpowiedzialni. Rzadko przeżywają bunt w okresie dojrzewania. Są przekonani o swojej wyjątkowości. Mają potrzebę posiadania przestrzeni wyłącznie dla siebie, której nie muszą dzielić z innymi. Jest to równoznaczne z zachowanie pewnej intymności i prywatności. Brak sytuacji wspólnej zabawy z bratem czy siostrą, pozbawienie treningu przyłączenia się do grupy, czy rywalizacji z rodzeństwem, powoduje unikanie sytuacji nacechowanych agresją i konfliktami. Dorosły jedynak może doświadczyć uczucia braku dzieciństwa. Ma wrażenie jakby od razu stał się osobą dorosłą. Często ma trudności w przyjmowaniu krytyki na swój temat. Oczekuje od otoczenia bezwarunkowej akceptacji. Uczniowie, którzy są jedynakami spodziewają się specjalnego traktowania w klasie, są lepszymi obserwatorami niż wykonawcami czynności, mają kłopoty z rówieśnikami i często brak im wytrwania w pokonywaniu trudności.
    Słynnymi jedynakami byli między innymi: Elvis Presley, Leonardo da Vinci, Hans Christian Andersen, św. Barbara czy św. Rita.

Katarzyna Piekarczyk

Bibliografia:
„Dziecko. Sześć pierwszych lat”, pod red A. Jackowskiej, Wrocław 2007.
J. Jagieła, „Jedynak w szkole. Krótki poradnik psychologiczny”, Kraków 2006.
R. i C. Illingworth, „Niemowlęta i małe dzieci. Rady dla rodziców”, Warszawa 1982.

Logowanie